Marsilio de Padua y el conciliarismo del siglo XV: una copia del "Defensor pacis, Dictiones" II y III en la biblioteca de Gimignano Inghirami (1370-1460)
Contenido principal del artículo
Resumen
Este artículo presenta un estudio preliminar de una copia hasta ahora no examinada del Defensor pacis, Dictiones II y III, de Marsilio de Padua, actualmente conservada en el MS Q.VIII.5 (22) de la Biblioteca Roncioniana en Prato. Este testimonio, erróneamente atribuido a Guillermo de Ockham, perteneció al canonista Gimignano Inghirami (1370-1460), auditor de la Rota Romana y figura clave en la diócesis florentina, quien participó activamente en los concilios del siglo XV, desde Pisa hasta Ferrara-Florencia. El estudio ofrece: (I) una visión general de la biografía de Gimignano y de su biblioteca en su contexto histórico y cultural; (II) un análisis preliminar de este testimonio, sus glosas y su posible ubicación dentro de la tradición textual del Defensor pacis; (III) una investigación sobre la atribución errónea a Ockham, considerada en el contexto de la tradición manuscrita del Defensor y su recepción en el Liber de ecclesiastica potestate de Laurentius de Arezzo († después de 1447).
Descargas
Datos de publicación
Perfil evaluadores/as N/D
Declaraciones de autoría
Indexado en
-
—
- Sociedad académica
- N/D
- Editorial
- UCOPress
Detalles del artículo

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución-NoComercial-CompartirIgual 4.0.
Citas
MANUSCRIPTS
Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Edili 69
Florence, Biblioteca Nazionale Centrale, Conv. soppr. E.3.379
London, British Museum, Royal X. A
Milan, Biblioteca Ambrosiana, P 253 sup.
Paris, Bibliothèque Nationale, ms. lat. 14619
Prato, Biblioteca Roncioniana, Carte Guasti 59, nr. 6
Prato, Biblioteca Roncioniana, Q.V.5 (8)
Prato, Biblioteca Roncioniana, Q.V.19 (37)
Prato, Biblioteca Roncioniana, Q.VIII.5 (22)
Tortosa, Arxiu Capitular de la Catedral, 141
Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 3974
Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 4110
Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 4111
Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 4112
Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 4113
Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 4114
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, 464
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, 809
Vienna, Österreichische Nationalbibliothek, 4516
Weimar, Herzogin Anna Amalia Bibliothek (olim Thüringische Landesbibliothek), fol. 74
PRIMARY SOURCES
Geminianus de Inghiramis. De rebus praesertim ecclesiasticis ab anno 1433 ad annum 1452, edited by Cesare Guasti, “Ricordanze di Messer Gimignano Inghirami concernenti la Storia ecclesiastica e civile dal 1378 al 1452”, Archivio storico italiano ser. 5 1 (1888): 43-68; part. repub. in Georg Hofmann (ed.), Fragmenta protocolli, diaria privata, sermones, Concilium Florentinum: documenta et scriptores, III/2 (Rome: Pontificium institutum orientalium studiorum, 1951), 31-40.
Juan de Torquemada. Summa de ecclesia (Venice: apud Michaelem Tramezinum, 1561).
Laurentius de Aretio. Liber de ecclesiastica potestate, in MS Vatican City, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 4110-4114; Prohemium to Treatise II edited by Anton-Hermann Chroust and James A. Corbett, “The Fifteenth Century Review of Politics of Laurentius of Arezzo”, Mediaeval studies 11 (1949), 64-76; Martin Grabmann, Studien über den Einfluß der aristotelischen Philosophie auf die mittelalterlichen Theorien über das Verhältnis von Kirche und Staat (Munich: Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 1934), 134-144; and Karla Eckermann, Studien zur Geschichte des monarchischen Gedankens im 15. Jahrhundert (Berlin and Grunewald: Walther Rothschild, 1933), 161-168.
Marsilius de Padua. Opus insigne cui titulum fecit autor defensorem pacis… (Basel: Valentinus Curio, 1522).
Marsilius de Padua. Defensor pacis, edited by C.W. Previté-Orton (Cambridge: Cambridge University Press, 1928).
Marsilius de Padua. Defensor pacis, edited by R. Scholz, 2 vols. (Hannover: Hahnsche Buchhandlung, 1932-1933).
— Marsilius de Padua. The Defender of the Peace, translated by A. Brett (Cambridge: Cambridge University Press, 2005). DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511810664
Marsilius de Padua. Defensor pacis nella traduzione in volgare fiorentino del 1363, edited by Carlo Pincin (Turin: Einaudi, 1966).
Matthias Flacius Illyricus. Catalogus testium Veritatis, Qui ante nostram aetatem reclamarunt Papae (Basel: per Ioannem Oporinum, 1556).
SECONDARY LITERATURE
Angelini, Roberto. Geminianus de Inghiramis in Compendium Auctorum Latinorum Medii Aevi (500-1500) (Florence: SISMEL–Edizioni del Galluzzo, 2012), IV.2, 146-147.
Bihl, Michael. Review of “Marsilius von Padua, Defensor pacis, herausgegeben von Richard Scholz”, Archivum Franciscanum Historicum 27 (1934): 281-286.
Bianchi, Simona et al. (eds.). I manoscritti medievali della provincia di Prato (Florence: SISMEL–Edizioni del Galluzzo, 1999).
Borsook, Eve. “Fra’ Filippo Lippi and the Murals for Prato Cathedral”, Mitteilungen des Kunsthistorischen Institutes in Florenz 19 (1975): 1-148.
Boschi Rotiroti, Marisa. I manoscritti datati delle provincie di Grosseto, Livorno, Massa Carrara, Pistoia e Prato (Florence: SISMEL–Edizioni del Galluzzo, 2007).
Bushey, Betty C. Die lateinischen Handschriften bis 1600, I: Fol max, Fol und Oct (Wiesbaden: Harrassowitz, 2004).
Eckermann, Karla. Studien zur Geschichte des monarchischen Gedankens im 15. Jahrhundert (Berlin-Grunewald: Walther Rothschild, 1933).
Fidora, Alexander and Matthias M. Tischler. “Zwischen Avignon, München und Tortosa. Die Defensor pacis-Handschrift des Marsilius von Padua in der Bibliothek Benedikts XIII.”, Scriptorium 69/2 (2015): 179-189. DOI: https://doi.org/10.3406/scrip.2015.4359
Gamberini, Roberto (ed.). BISLAM. Bibliotheca Scriptorum Latinorum Medii Recentiorisque Aevi, II: Censimento onomastico e letterario degli autori latini del medioevo. Identificazione, classificazione per genere letterario e bibliografi a fondamentale, 2 vols. (Florence: SISMEL–Edizioni del Galluzzo, 2010).
Cable, Martin J. “Resolving Benefice Disputes after the Great Schism: The Survival of the Council of Constance’s 4 July 1415 Decrees Omnia et singula and Pro majori pace in Two Disputes from Auch and Rieti Brought before the Rota Auditor Gimignano Inghirami at the Time of the Council of Basle”, Annuarium Historiae Conciliorum 38 (2006): 321-424. DOI: https://doi.org/10.30965/25890433-03802007
Cable, Martin J. “‘Cuius Regio eius ... Papa?’ The Decree on ‘Real Obedience’ at the Council of Constance (1414-1418). Konrad von Soest and the Contest for a Parish Church in the Diocese of Regensburg Brought before the Rota Auditor Gimignano Inghirami”, Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte: Kanonistische Abteilung 94 (2008): 66-102. DOI: https://doi.org/10.7767/zrgka.2008.94.1.66
Cable, Martin J. ‘Cum essem in Constantie…’ Raffaele Fulgosio and the Council of Constance 1414-1415 (Leiden and Boston: Brill, 2015). DOI: https://doi.org/10.1163/9789004305854
Chroust, Anton-Hermann and James A. Corbett. “The Fifteenth Century Review of Politics of Laurentius of Arezzo”, Mediaeval studies 11 (1949): 62-76. DOI: https://doi.org/10.1484/J.MS.2.305893
de Vooght, Paul. “L’ecclésiologie des adversaires de Huss au Concile de Constance”, Ephemerides theologicae Lovanienses 35 (1959) 5-25.
de Vooght, Paul. “Le conciliarisme à Constance et à Bâle”, in Les concile et les conciles. Contribution à l’histoire de la vie conciliaire de l’église, edited by B. Botte (Paris: Cerf, 1960), 143-181.
Fabbri, Lorenzo. “‘Sapientia aedificavit sibi domum’: una biblioteca pubblica nella Canonica di Santa Maria del Fiore”, in I libri del Duomo di Firenze. Codici liturgici e biblioteca di Santa Maria del Fiore (secoli XI-XVI), edited by L. Fabbri and M. Tacconi (Florence: Centro Di, 1997), 33-56.
Fiesoli, Giovanni and Elena Somigli (eds.). RICABIM. Repertorio di Inventari e Cataloghi di Biblioteche Medievali dal secolo VI al 1520, I: Italia. Toscana (Florence: SISMEL–Edizioni del Galluzzo, 2009).
Gagliardi, Isabella. “Inghirami, Gimignano”, in Dizionario biografico degli italiani (Rome: Istituto dell’Enciclopedia, 2004), LXII, 376-379.
Giacchi, Orio. “Osservazioni sulla fortuna delle idee di Marsilio da Padova nell’età del giurisdizionalismo”, in Marsilio da Padova: Studi raccolti nel VI centenario della morte, edited by A. Cecchini and N. Bobbio (Padua: CEDAM, 1942), 167-190.
Gieraths, Gundolf. “Franz von Retz”, Neue Deutsche Biographie 5 (1961): 372.
Geschichtsquellen des deutschen Mittelalters <https://geschichtsquellen.de/start>.
Godthardt, Frank. “The Papal Condemnation of Marsilius of Padua’s Defensor pacis: Its Preparation and Political Use”, in Religion, Power, and Resistance from the Eleventh to the Sixteenth Centuries, edited by K. Bollermann, T. M. Izbicki, and C. J. Nederman (New York: Palgrave Macmillan, 2014), 127-138. DOI: https://doi.org/10.1057/9781137431059_7
Guasti, Cesare. “Ricordanze di Messer Gimignano Inghirami concernenti la Storia ecclesiastica e civile dal 1378 al 1452”, Archivio storico italiano ser. 5 1 (1888): 20-68.
Hankey, A. Teresa. “Bandini, Domenico”, in Dizionario biografico degli Italiani (Rome: Istituto dell’Enciclopedia, 1963), V, 707-709.
Hödl, Ludwig. “Kirchengewalt und Kirchenverfassung nach dem Liber de ecclesiastica potestate des Laurentius von Arezzo. Eine Studie zur Ekklesiologie des Basler Konzils”, in Theologie in Geschichte und Gegenwart. Michael Schmaus zum sechzigsten Geburtstag, edited by J. Auer and H. Volk (München: Karl Zink, 1957), 255-278.
Izbicki, Thomas M. “A Collection of Ecclesiological Manuscripts in the Vatican Library: Vat. lat. 4106-4193”, in Miscellanea Bibliothecae Apostolicae Vaticanae IV (Vatican City: Biblioteca Apostolica Vaticana, 1990), 89-129.
Izbicki, Thomas M. “The Reception of Marsilius”, in A Companion to Marsilius of Padua, edited by G. Moreno-Riaño and C. J. Nederman (Leiden and Boston: Brill, 2012), 305-334. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004215092_011
Izbicki, Thomas M. “Tarring Conciliarism with the Brush of Heresy: Juan de Torquemada’s Summa de ecclesia”, in Religion, Power, and Resistance from the Eleventh to the Sixteenth Centuries, edited by K. Bollermann, T. M. Izbicki, and C. J. Nederman (New York: Palgrave Macmillan, 2014), 139-152. DOI: https://doi.org/10.1057/9781137431059_8
Ker, Neil R. “Oxford College Libraries before 1500”, in The Universities in the Late Middle Ages, edited by J. IJsewijn and J. Paquet (Leuven: Leuven University Press, 1978), 293-311.
Maffei, Domenico. “La biblioteca di Gimignano Inghirami e la Lectura Clementinarum di Simone da Borsano”, in Proceedings of the Third International Congress of Medieval Canon Law, edited by S. Kuttner (Vatican City: Biblioteca apostolica Vaticana, 1971), 217-236.
Masolini, Serena. “Between Venice and Sant’Elmo. Tommaso Campanella, Marsilius of Padua, and a ‘Modern Theologian’”, in Marsilius of Padua Between History, Politics, and Philosophy, edited by A. Mulieri, S. Masolini, and J. Pelletier (Turnhout: Brepols, 2023), 323-358. DOI: https://doi.org/10.1484/M.DISPUT-EB.5.132917
Miethke, Jürgen. “Marsilius und Ockham. Publikum und Leser ihrer politischen Schriften im späteren Mittelalter”, Medioevo. Rivista di storia della filosofia medievale 6 (1980): 543-567.
Miethke, Jürgen. “Einleitung”, in Marsilius von Padua, Defensor pacis, Der Verteidiger des Friedens, translated by H. Kusch (Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 2017), XV-XCIII.
Morales Muñoz, Raúl. “¿Fue conciliarista Marsilio de Padua? Reflexiones en torno a la teoría eclesiológica marsiliana”, Espacio, tiempo y forma ser. 3 36 (2023): 867-906. DOI: https://doi.org/10.5944/etfiii.36.2023.34421
Nederman, Cary J. “Empire and the Historiography of European Political Thought: Marsiglio of Padua, Nicholas of Cusa, and the Medieval/Modern Divide”, Journal of the History of Ideas 66 (2005): 1-15. DOI: https://doi.org/10.1353/jhi.2005.0029
Ouy, Gilbert. “Simon de Plumetot (1371-1443) et sa bibliothèque”, in Miscellanea codicologica F. Masai dicata, edited by P. Cockshaw and M.-C. Garand (Ghent: Story-Scientia, 1979), bookset pt. II, 353-381.
Perarnau i Espelt, Josep. “Raphael de Pornaxio, Joan de Casanova o Julià Tallada? Noves dades sobre l’autor del De potestate papae et concilii generalis (i obres complementàries), publicat a nom de Juan de Torquemada”, Spanische Forschungen der Görresgesellschaft 1, 29 (1978): 457-482.
Perarnau i Espelt, Josep, Review of “Santi, Prato, Biblioteca Roncioniana”, Arxiu de Textos Catalans Antics 17 (1998): 930.
Piaia, Gregorio. Marsilio da Padova nella riforma e nella controriforma: Fortuna ed interpretazione (Padua: Antenore, 1977).
Posthumus Meyies, G. H. M. Jean Gerson – Apostle of Unity. His Church Politics and Ecclesiology (Leiden and Boston: Brill, 1999). DOI: https://doi.org/10.1163/9789004474543
Proske, Veronika. Der Romzug Kaiser Sigismunds (1431-1433). Politische Kommunikation, Herrschaftsrepräsentation und -rezeption (Cologne, Weimar, and Vienna: Böhlau, 2018).
Proske, Veronika. “Pro duobus magnis luminaribus mundi. Das Papst-Kaiser-Treffen 1433 und seine humanistische Rezeption”, in Emperors and Imperial Discourse in Italy, c. 1300-1500, edited by A. Huijbers (Rome: École française de Rome, 2022), 129-156. DOI: https://doi.org/10.4000/books.efr.42163
Santi, Francesco. “Prato, Biblioteca Roncioniana”, in Catalogo di manoscritti filosofici nelle biblioteche italiane, vol. 8: Firenze, L’Aquila, Livorno, Prato, Siena, Verona, edited by G. M. Cao et al. (Florence: Leo S. Olschki, 1996), 81-97.
Santi, Francesco. “Gimignano Inghirami (1370-1460) lettore del Tractatus de potestate papae di Joan de Casanova: il manoscritto Q VIII.5 (22) della Biblioteca Roncioniana di Prato”, Revista catalana de teologia 38 (2013): 767-785.
Santi, Francesco. “Il pulpito di Donatello e Michelozzo e la reliquia di Maria a Prato. Ipotesi sulla cultura della committenza di una sacra rappresentazione”, in Fleur de clergie. Mélanges en l’honneur de Jean-Yves Tilliette, edited by O. Collet, Y. Foehr-Janssens, and J.-C. Mühlethaler (Genève: Droz, 2019), 149-168.
Sigmund, Paul E. “The Influence of Marsilius of Padua on XVth-Century Conciliarism”, Journal of the History of Ideas 23/3 (1962): 392-402. DOI: https://doi.org/10.2307/2708074
Spinka, Matthew (ed.). Advocates of Reform: From Wyclif to Erasmus (Philadelphia: Westminster Press, 1953).
Stump, Phillip H. Conciliar Diplomacy at the Council of Constance (1414-1418): Unity and Peacemaking in a World Historical Perspective (Leiden: Brill, 2024). DOI: https://doi.org/10.1163/9789004538429
Theisen, Maria. Mitteleuropäische Schulen VII (ca. 1400-1500). Böhmen – Mähren – Schlesien – Ungarn, 2 vols. (Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, 2022).
Tromboni, Lorenza. “Filosofia politica e cultura cittadina a Firenze tra il XIV e XV secolo: I volgarizzamenti del Defensor pacis e della Monarchia”, Studi Danteschi 75 (2010): 79-114.
Tromboni, Lorenza. “Looking for Peace in Fourteenth-Century Florence: The Difenditore della pacie in Context”, in After Civic Humanism: Learning and Politics in Renaissance Italy, edited by N. S. Baker and B. J. Maxson (Toronto: Centre for Reformation and Renaissance Studies, 2015), 93-113.
Turley, Thomas. “The Impact of Marsilius: Papalist Responses to the Defensor Pacis”, in The World of Marsilius of Padua, edited by G. Moreno-Riaño (Turnhout: Brepols, 2006), 47-64. DOI: https://doi.org/10.1484/M.DISPUT-EB.3.434
Ullmann, Walter. The Origins of the Great Schism: A Study in Fourteenth-Century Ecclesiastical History (London: Burns, Oates & Washbourne, 1948).
Unterkircher, Franz. Die datierten Handschriften der Österreichischen Nationalbibliothek bis zum Jahre 1400, 2 vols. (Weimar: Böhlau, 1969).
Unterkircher, Franz. Die datierten Handschriften der Österreichischen Nationalbibliothek von 1401 bis 1450, 2 vols. (Wien: Böhlau, 1971).